SEDMA UMJETNOST

Metodska gluma – Kratki vodič

Vjerovatno ste čuli za izraz metodska gluma ili “method acting” kada ste čitali o nevjerovatnim transformacijama poznatih holivudskih glumaca, poput Daniela Day Lewisa, Christiana Balea, Adriena Brody-a itd. Ali metodska gluma je tehika koja postoji dugo vremena i uči se u školama, razvijena je po sistemu Stanislavskog, a ima i svoje tamne strane. Štaviše, u kinematografiji Balkana postoje brojni glumci koji su upotrebljavali ovu tehniku da bi na prirodniji način prenijeli gledateljima likove koji većinom prolaze kroz teške momente, tragične sudbine, koje izjeda savjest ili su jednostavno unikatni likovi u svom mentalnom sklopu. Šta je zapravo metodska gluma i što je popularna?

Kako je metod gluma dovela Čehovog nećaka do nervnog sloma?

Metodska gluma je, najkraće rečeno, skup tehnika koje koriste glumci, kako bi oživjeli misli i osećanja likova koje treba da iznesu, radi što uverljivijeg prikaza. Iako su još stari Grci koristili neke slične oblike glumljenja, prva osoba koja se bavila glumom na psihološkom nivou je Konstantin Stanislavski, ruski glumac, režiser i direktor Moskovskog  pozorišta. Ono što je zanimljivo je činjenica da je Stanislavski svoj sistem stvorio pre konstituisanja psihologije kao discipline. Ideja koja je pokrenula razvijanje njegovog metoda su izvedbe glumaca kojima se Stanislavski divio, kao što su Marija Jermolova i Tomazo Salvini. Stanislavski je smatrao da ako se glumac odmah poveže sa likom kog tumači, svaki metod ili tehnika su suvišni. Ovo se, doduše, dešava jednom ili dvaput u glumačkoj karijeri, stoga neka vrsta metoda je potrebna glumcima kako bi savladali zahtjevne uloge.

Počeo je da razvija prve nacrte svog sistema još 1906. Suština njegovog sistema je da se shvate ciljevi, prepreke i metodi prevazilaženja prepreka likova koji se tumače. Stanislavski je smislio i koncept „šta ako”. Naime, tražio je od glumaca da se pitaju „Šta ako bi se ovo meni desilo?”, aludirajući na problem koji je zadesio lika. Na ovaj način se vježba kako da se i misli kao dati lik.

Stanislavski je bio zagovornik rigoroznog treninga i učenja svih pokreta kako bi se izgradio lik koji se tumači. Put stvaranja sistema je donekle bio trnovit; najupečatiljiviji je primer njegovog štićenika Mihaila Čehova (nećak Antona Čehova), koji je eksperimentisao sa emocionalnom memorijom i doživjeo nervni slom.

M. Čehov je izgradio blistavu karijeru uz pomoć metodske glume, film: Spellbound 1945.

Metodska gluma, osnove i opasnosti

Kada iz perspektive studenta, ili filmofila, posmatramo definiciju metodske glume, ona se čini čak i logičnom. Postoje glumci koji glume i oni koji žive svoje likove. Njena osnova je jednostavna, glumac je u liku i izvan kadra, i kada nije na setu, on živi lik, većinom je njegov život podređen toj ulozi. Nekad ovo vodi i do ekstrema, iz prostog razloga što su likovi zahtjevniji, teže ih je prenijeti na stvarni život, a kriju mnoge opasnosti. Poznati primjeri su sigurno Heath Ledger, koji je vodio dnevnik da bi se pripremio za ulogu Jokera, i Adrien Brody koji je za ulogu u filmu Pianist naučio da svira klavir, prekinuo ozbiljnu vezu i na mnogo načina život prilagodio ulozi. Naravno, tu su i ekstremni slučajevi gubitka kilograma u Holivudu, kojima se divimo, ali koji iziskuju nevjerovatnu transformaciju i s vremenom mogu utjecati i na fizičko zdravlje glumaca. Bez obzira na opasnosti, metodska gluma je uzdignuta zbog ekstremnih priprema, a često se desi da upravo takva uloga vodi do najveće nagrade u karijeri. Kao i obično, tamna strana se stavlja u drugi plan. 

Marlon Brando je popularizovao metodsku glumu u Holivudu

Suočavajući se sa sopstvenom profesijom, glumci sebe ‘šibaju’ u pokušaju da svoju sliku u javnosti kontrolišu; ovo je trend barem od Marlona Branda. On je predstavio revoluciju u američku glumu upravo zato što nije izgledao kao da “izvodi” lik kojeg igra, u smislu da nije pokušavao da bude neki lik – već je on taj lik, naprosto, bio – ulazeći u njega potpuno.

Njegova dijagnoza povezanosti metode ulaska u lik sa Brandovom javnom slikom nije ovdje od važnosti. Pokušaj glumca da iz svojih najdubljih i najtežih iskustava iskopa “ono”, što napokon pozajmljuje karakteru kojeg glumi, dodajući mu dimenziju samootkrivanja (čak i ako je to samo za sebe a ne i za publiku), ponovo otvarajući svoje rane i oslobađajući se kroz prizivanje sjećanja – sve ovo bi moglo da bude prava agonija u procesu psihoterapije.

S druge strane, pokušaj začinjanja glumljenog lika kao potpune i stvarne osobe, sa čitavom životnom pričom i biografskim detaljima, koja nastaje udubljivanjem u drugi (iako fiktivni) život junaka – odricanje je glumca do nivoa skoro monaške strogosti. U nastojanju da emocije lika ožive kao istinite, vjerodostojno oblikujući činove svog lika i van pozorišnih kulisa ili bioskopskog platna, moderni glumac često je previše u liku kojeg igra, a premalo u sopstvenom.

Domaća kinematografija, ko koristi metodsku glumu?

Svi. Mada nikad do ekstrema kao što je to slučaj sa svjetskim glumcima, ali metodska gluma se izučava na akademijama, a naturšici, koje smo spominjali, manje više prirodno igraju određene likove, te u većini slučajeve sami posjeduju karakterne crte tih likova. Postoje glumci koji se užive u svoje uloge, a postoje i uloge koje su pisane baš za tog glumca, npr. Marko Nikolić je spomenuo da je Giga Moravac identičan njemu. Reditelji i scenaristi često  tokom pisanja scenarija već imaju na umu glumce koji bi igrali likove, naravno da tokom zahtjevnih snimanja i sami glumci ulaze u opasnosti, brojni su primjeri gdje domaći glumci nisu koristili kaskadere već sami igrali akcione scene, specifično je bilo npr. za partizanske filmove. 

Mada metodska gluma nije dovedena do ekstrema, u svojoj osnovi svi glumci se pripremaju tako što izučavaju svoj lik, čitaju o njemu i poistovjete se sa njegovim životom, pitajući se kako bi to oni izveli, uradili, kako bi se oni sami ponašali. To je tehnika koju veliki glumci upotrebljavaju često i zbog nje su nam i ti likovi vjerodostojni, takođe je tehnika koja se upotrebljava i kada neko nema iskustva studenta glume, jer je logična. 

Metodska gluma, kao i mnoge tehnike, mora da se balansira i upotrebljava skladno, s razumjevanjem, a nikad do ekstrema. Ona i dalje opstaje zbog svoje prirodnosti, zahtjevnosti, ali i popularnosti koja stiže obično prije odigrane uloge. 

 

  •  
  •  
  •